Όντας πολιτισμένος, ζω με καλοσύνη;

View Comments

Γιατί δεν έχει μπορέσει ο άνθρωπος ν’ αλλάξει; Αλλάζει μόνο λίγο εδώ κι εκεί κι ωστόσο έχει την απαίτηση να υπάρχει μία καλή κοινωνία. Θέλει τάξη, όχι μόνο μέσα του και στις σχέσεις του -είτε τις προσωπικές είτε άλλου είδους- αλλά θέλει επιπλέον και κάποιο είδος ειρήνης στον κόσμο – θέλει να τον αφήσουν ήσυχο για ν’ ανθίσει, για ν’ αποκτήσει κάποιο είδος ευδαιμονίας. Αν παρατηρήσετε, θα δείτε ότι αυτή ήταν πάντα η απαίτηση της ανθρωπότητας σε όλη την ιστορία της, από την αρχαιότητα. Κι ωστόσο, όσο πιο πολιτισμένος γίνεται ο άνθρωπος, τόσο μεγαλύτερη αταξία δημιουργεί και τόσο περισσότεροι πόλεμοι γίνονται. Η γη δεν έχει γνωρίσει μέχρι τώρα κάποια εποχή απαλλαγμένη από πολέμους – άνθρωποι να σκοτώνουν ανθρώπους, η μία θρησκεία να εξολοθρεύει την άλλη, ένας θεσμός να κυριαρχεί και να εξαφανίζει τον άλλον, ένας οργανισμός να καταπιέζει τους άλλους.

Η δημιουργία μιάς καλής κοινωνίας έχει υπάρξει το όνειρο των αρχαίων Ελλήνων, των Αιγυπτίων, των Ινδών, ίσως κι άλλων αρχαίων λαών. Και μία καλή κοινωνία μπορεί να υπάρξει μόνο όταν το ανθρώπινο γένος είναι καλό, αφού όντας καλό γεννάει καλοσύνη, φέρνει καλοσύνη μέσα στις σχέσεις του, στις πράξεις του, στον τρόπο της ζωής του.

Καλό σημαίνει επίσης κι αυτό που είναι ωραίο. Η λέξη «καλό» πρέπει να γίνει πολύ καθαρά κατανοητή. Όταν υπάρχει καλοσύνη μέσα σου, τότε ό,τι και να κάνεις θα είναι καλό: οι σχέσεις σου, οι πράξεις σου, ο τρόπος που σκέφτεσαι. Μπορεί κανείς να πιάσει όλη τη σημασία αυτής της λέξης, την εξαιρετική ποιότητα αυτής της λέξης, μέσα σε μία στιγμή.

Η καλοσύνη δεν είναι το αντίθετο του κακού, η καλοσύνη είναι εντελώς άσχετη από κάτι άσχημο, φθονερό, κακό, από κάτι που δεν είναι ωραίο. Το καλό υπάρχει από μόνο του. Αν πείς ότι το καλό είναι συνέπεια του κακού, του φθονερού, του άσχημου, τότε το καλό έχει μέσα του κακό, το άσχημο, το βάναυσο, επομένως το καλό πρέπει να είναι -και είναι- εντελώς άσχετο με ό,τι δεν είναι καλό.

Το καλό δεν μπορεί να υπάρξει, όταν υπάρχει αποδοχή οποιασδήποτε αυθεντίας. Η αυθεντία είναι κάτι εξαιρετικά πολύπλοκο. Υπάρχει η αυθεντία των νόμων, που ο άνθρωπος την έχει φτιάξει μέσα από πάρα πολλούς αιώνες. Υπάρχουν οι νόμοι της φύσης. Υπάρχουν οι νόμοι των προσωπικών μας εμπειριών στους οποίους υπακούμε, οι νόμοι των μικρόψυχων αντιδράσεών μας που κυριαρχούν στη ζωή μας. Υπάρχει έπειτα ο νόμος των θεσμών, ο νόμος των οργανωμένων πεποιθήσεων, που αποκαλούνται θρησκείες και δόγματα. Λέμε, λοιπόν, ότι η καλοσύνη είναι εντελώς άσχετη από κάθε είδος αυθεντίας.

Αναρωτιέται κανείς, μπορεί ένας άνθρωπος που ζει μέσα σε μία κοινωνία όπου υπάρχουν οι πιέσεις των θεσμών, οι πιέσεις κάποιας πίστης, οι πιέσεις από την αυθεντία των λειτουργών της θρησκείας, μπορεί ένας τέτοιος άνθρωπος να είναι καλός; Γιατί μόνο αν είσαι καλός, τότε μόνο θα δημιουργηθεί μία διαφορετική κοινωνία. Μπορεί λοιπόν, ζώντας κανείς μέσα σ’ αυτό τον κόσμο -γάμος, παιδιά, δουλειά- να είναι καλός; Κατατίθεται η λέξη «καλός» με πολύ προσοχή, με την έννοια της μεγάλης ευθύνης, φροντίδας, προσοχής, επιμέλειας, αγάπης. Η λέξη «καλός» τα περιλαμβάνει όλα αυτά. Είναι δυνατόν αυτό για εσάς; Αν όχι, τότε αποδέχεστε την κοινωνία έτσι όπως είναι. Αν θέλετε να δημιουργήσετε μία διαφορετική κοινωνία ουσιαστικά καλή, με τη σημασία που χρησιμοποιείτε εδώ η λέξη, αυτό απαιτεί προσοχή, δηλαδή ενέργεια. Απαιτεί τεράστια ενέργεια. Οι άνθρωποι έχουν πολλή ενέργεια κι όταν θέλουν να κάνουν κάτι, το κάνουν.

Τι εμποδίζει αλήθεια κάθε ανθρώπινο πλάσμα από το να είναι ολοκληρωτικά καλό; Ποιο είναι το εμπόδιο; Σε τι σταματάει; Γιατί τα ανθρώπινα πλάσματα δεν είναι γεμάτα πνευματική υγεία, καλά; Εκείνος που παρατηρεί, συνειδητοποιεί τι είναι ο κόσμος και ότι ο κόσμος είναι αυτός ο ίδιος, ότι ο κόσμος δεν είναι διαφορετικός από αυτόν, ότι αυτός έχει δημιουργήσει τον κόσμο, την κοινωνία, τα αναρίθμητα δόγματα, τα πιστεύω τους, τα τελετουργικά τους, τις διακρίσεις τους, τις φατρίες τους. Τα ανθρώπινα πλάσματα το έχουν δημιουργήσει όλο αυτό. Και είναι αυτό που μας εμποδίζει να είμαστε καλοί; Μήπως είναι επειδή έχουμε κάποια πίστη ή επειδή είμαστε τόσο πολύ απασχολημένοι με τα προσωπικά μας προβλήματα, τους φόβους, τα άγχη, την αναζήτηση κάποιας ολοκλήρωσης, με την αναζήτηση ταύτισης με το ένα ή το άλλο; Αυτά είναι που εμποδίζουν ένα ανθρώπινο πλάσμα να είναι καλό;

Το μεγάλο χάος και η αταξία που υπάρχουν σε ολόκληρο τον κόσμο, είναι κίνδυνος για τη ζωή. Επομένως, οποιοσδήποτε παρατηρεί σοβαρά τον εαυτό του και τον κόσμο, θα πρέπει να κάνει αυτά τα ερωτήματα. Οι επιστήμονες, οι πολιτικοί, οι φιλόσοφοι, οι ψυχαναλυτές, οι πάσης φύσεως ειδικοί, δεν έχουν επιλύσει τα ανθρώπινα προβλήματα – έχουν προσφέρει κάθε είδους θεωρία, αλλά δεν έχουν επιλύσει τα προβλήματα. Κανένας άλλος δεν θα το κάνει. Εμείς πρέπει να λύσουμε αυτά τα προβλήματα από μόνοι μας, γιατί εμείς τα δημιουργήσαμε. Δεν είμαστε όμως πρόθυμοι να εξετάσουμε τα προβλήματα μας και να εμβαθύνουμε σ’ αυτά, για να ερευνήσουμε, γιατί ζούμε μία τελείως εγωπαθή κι εγωιστική ζωή.

Τι θα μας κάνει ν’ αλλάξουμε; Περισσότερες κρίσιμες στιγμές; Διαφορετικές μορφές διακυβέρνησης; Διαφορετικές εικόνες; Διαφορετικά ιδανικά; Τα έχετε ήδη δοκιμάσει όλα αυτά σε μεγάλη ποικιλία και παρ’ όλ’ αυτά δεν αλλάξατε. Όσο πιο περίπλοκη γίνεται η εκπαίδευσή μας, όσο πιο πολιτισμένοι γινόμαστε -πολιτισμένοι με την έννοια ότι απομακρυνόμαστε από τη φύση- τόσο πιο απάνθρωποι γινόμαστε. Τι πρέπει λοιπόν να κάνει κανείς; Μιάς και κανένα απ’ όλα αυτά τα εξωτερικά πράγματα δεν θα με βοηθήσει, τότε είναι προφανές ότι εγώ μόνος μου πρέπει να κατανοήσω τον εαυτό μου.

Πρέπει να δω τι είμαι και ν’ αλλάξω τον εαυτό μου ριζικά. Και τότε γεννιέται από αυτό καλοσύνη. Και τότε μπορεί κανείς να δημιουργήσει μία καλή κοινωνία.

"Ο Πεζοπόρος"